Coaching a terapia – czym się różnią i którą formę wsparcia wybrać?

Coaching a terapia to dwie formy wspierania człowieka w zmianie, które mogą mieć pewne elementy wspólne, ale różnią się celem, zakresem pracy oraz sposobem prowadzenia procesu. Zrozumienie tych różnic pomaga świadomie zdecydować, czy w danej sytuacji lepszym wyborem będzie coaching, czy psychoterapia.

Najprościej można powiedzieć, że psychoterapia koncentruje się przede wszystkim na zdrowiu psychicznym, cierpieniu emocjonalnym, objawach i trudnościach wpływających na codzienne funkcjonowanie. Coaching jest natomiast procesem rozwojowym, który pomaga klientowi określać cele, odkrywać własne zasoby, podejmować decyzje i budować konkretne strategie działania.

Nie oznacza to jednak, że terapia dotyczy wyłącznie przeszłości, a coaching wyłącznie przyszłości. Taki podział byłby zbyt uproszczony. W obu procesach mogą pojawiać się emocje, przekonania, relacje, wcześniejsze doświadczenia i potrzeba głębszego zrozumienia siebie. O wyborze właściwej formy pomocy decydują przede wszystkim kondycja psychiczna klienta, cel pracy oraz kompetencje osoby prowadzącej proces.

Coaching czy terapia – najważniejsza odpowiedź

Psychoterapia jest właściwym wyborem, gdy człowiek doświadcza cierpienia psychicznego, objawów zaburzeń, traumy, depresji, silnych stanów lękowych, problemów z codziennym funkcjonowaniem lub potrzebuje leczenia.

Coaching może być dobrym rozwiązaniem dla osoby, która jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania, ale chce dokonać zmiany, osiągnąć określony cel, rozwinąć kompetencje, podjąć decyzję albo zwiększyć swoją skuteczność w życiu osobistym lub zawodowym.

Oba procesy mogą być wartościowe. Kluczowe jest jednak to, aby nie traktować coachingu jako zamiennika psychoterapii w sytuacji, w której potrzebna jest pomoc specjalisty zdrowia psychicznego.

Czym jest psychoterapia?

Psychoterapia jest profesjonalną formą pomocy psychologicznej przeznaczoną dla osób doświadczających trudności emocjonalnych, psychicznych, behawioralnych lub relacyjnych. Może wspierać leczenie między innymi depresji, zaburzeń lękowych, następstw traumy, zaburzeń osobowości, uzależnień oraz innych problemów wpływających na zdrowie i codzienne funkcjonowanie.

Proces terapeutyczny może obejmować pracę z:

• cierpieniem emocjonalnym,
• objawami psychicznymi i psychosomatycznymi,
• traumatycznymi doświadczeniami,
• trudnymi relacjami,
• utrwalonymi wzorcami zachowania,
• sposobem przeżywania siebie i świata,
• doświadczeniami z przeszłości,
• mechanizmami obronnymi,
• regulacją emocji.

Psychoterapia jest prowadzona w określonym nurcie, na przykład poznawczo-behawioralnym, psychodynamicznym, humanistycznym, systemowym albo integratywnym. Wybrany nurt wpływa na sposób rozumienia problemu i stosowane metody pracy.

Terapia może mieć charakter krótkoterminowy albo długoterminowy. Może być prowadzona indywidualnie, z parą, rodziną lub grupą.

Czym jest coaching?

Coaching jest partnerskim procesem wspierającym człowieka w osiąganiu celów, rozwijaniu kompetencji, podejmowaniu decyzji i wykorzystywaniu własnego potencjału.

Coach nie diagnozuje zaburzeń psychicznych, nie prowadzi leczenia i nie zastępuje psychoterapeuty. Pomaga klientowi określić, czego naprawdę chce, zauważyć dostępne możliwości, rozpoznać własne zasoby i zaplanować działania prowadzące do oczekiwanej zmiany.

Coaching może dotyczyć między innymi:

• rozwoju zawodowego,
• zmiany pracy lub kierunku kariery,
• budowania marki i biznesu,
• przywództwa,
• podejmowania decyzji,
• stawiania granic,
• zwiększania pewności siebie,
• poprawy komunikacji,
• organizacji czasu,
• równowagi między życiem zawodowym i osobistym,
• realizacji celów,
• rozwoju kompetencji interpersonalnych.

W profesjonalnym coachingu klient pozostaje ekspertem od własnego życia. Coach nie narzuca mu gotowych rozwiązań, ale poprzez uważne słuchanie, pytania coachingowe, informację zwrotną i odpowiednio dobrane narzędzia pomaga mu wypracować własny kierunek działania.

Najważniejsze różnice między coachingiem a terapią

Tabela pokazuje najczęściej występujące różnice, ale nie opisuje wszystkich możliwych sytuacji. Współczesna psychoterapia nie zawsze koncentruje się głównie na przeszłości, a profesjonalny coaching nie musi być procesem powierzchownym. Najważniejszy jest cel pracy, stan klienta oraz kompetencje prowadzącego.

Co łączy coaching i psychoterapię?

Coaching i psychoterapia są odrębnymi formami pomocy, jednak mają również wspólne elementy.

Cel procesu

Zarówno terapia, jak i coaching wymagają określenia kierunku pracy. Cel może być inaczej formułowany, ale w obu przypadkach dotyczy poprawy funkcjonowania człowieka albo wprowadzenia oczekiwanej zmiany.

W coachingu cel jest jednym z najważniejszych elementów procesu. Klient powinien określić, co chce osiągnąć i po czym rozpozna, że zmiana rzeczywiście nastąpiła.

W terapii cele mogą dotyczyć na przykład zmniejszenia objawów, poprawy relacji, lepszego rozumienia siebie, regulacji emocji albo zmiany utrwalonych wzorców.

Kontrakt

Oba procesy powinny rozpoczynać się od ustalenia zasad współpracy.

Kontrakt może obejmować:

• cel procesu,
• częstotliwość i długość spotkań,
• zasady poufności,
• odpowiedzialność obu stron,
• sposób odwoływania spotkań,
• granice współpracy,
• warunki zakończenia procesu.

Kontrakt porządkuje relację i zapewnia obu stronom większe poczucie bezpieczeństwa. W trakcie współpracy może być ponownie omawiany i modyfikowany, gdy zmieniają się potrzeby klienta lub kierunek procesu.

Relacja oparta na zaufaniu

Ani terapia, ani coaching nie będą skuteczne bez relacji, w której klient może czuć się wysłuchany, szanowany i bezpieczny.

W obu procesach ważne są:

• uważność,
• empatia,
• poufność,
• obecność,
• akceptacja,
• jasne granice,
• szacunek dla autonomii klienta.

Zwiększanie samoświadomości

Zarówno psychoterapia, jak i coaching mogą pomagać człowiekowi lepiej rozumieć własne emocje, potrzeby, wartości, zachowania i sposoby myślenia.

Różnica dotyczy przede wszystkim celu tej pracy. W terapii samoświadomość może prowadzić do leczenia i zmniejszenia cierpienia. W coachingu służy głównie podejmowaniu świadomych decyzji, realizacji celów i rozwijaniu nowych możliwości.

Czy coaching może dotykać przeszłości?

Tak. Samo odniesienie do przeszłości nie sprawia, że rozmowa coachingowa staje się psychoterapią.

Przeszłe doświadczenia wpływają na przekonania, decyzje, emocje i sposób działania człowieka. Dlatego podczas coachingu klient może wrócić do wcześniejszej sytuacji, która pomaga mu zrozumieć obecną trudność lub zauważyć źródło ograniczającego przekonania.

Wyobraźmy sobie osobę, która chce zwiększyć kreatywność w pracy, ale za każdym razem powstrzymuje się przed proponowaniem nowych rozwiązań. W trakcie sesji przypomina sobie, że jako dziecko została ukarana za wykonanie zadania inaczej, niż oczekiwał nauczyciel. To doświadczenie mogło zbudować przekonanie, że wychodzenie poza schemat jest niebezpieczne.

W coachingu można przyjrzeć się temu wspomnieniu w takim zakresie, w jakim pomaga ono klientowi odzyskać dostęp do zasobów i wybrać nowe zachowanie. Jeżeli jednak wspomnienie uruchamia silne cierpienie, objawy traumy, dezorganizację lub wymaga leczenia, coach powinien rozpoznać granicę swoich kompetencji i skierować klienta do psychoterapeuty.

O tym, czy proces pozostaje coachingiem, nie decyduje wyłącznie poruszany temat, ale przede wszystkim:

• stan psychiczny klienta,
• cel pracy,
• intencja zastosowanej metody,
• sposób prowadzenia procesu,
• kompetencje coacha,
• bezpieczeństwo klienta.

Kiedy warto wybrać psychoterapię?

Psychoterapia będzie właściwszym wyborem, gdy pojawiają się objawy, cierpienie lub trudności, które znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie.

Warto rozważyć kontakt z psychoterapeutą lub innym specjalistą zdrowia psychicznego, gdy występują:

• objawy depresji,
• silne lub przewlekłe stany lękowe,
• napady paniki,
• doświadczenie traumy,
• objawy PTSD,
• myśli samobójcze lub samookaleczenia,
• zaburzenia odżywiania,
• uzależnienia,
• poważne trudności w relacjach,
• długotrwałe cierpienie emocjonalne,
• poczucie utraty kontroli nad swoim życiem,
• wyraźne pogorszenie funkcjonowania w pracy, rodzinie lub codziennych obowiązkach.

Coach nie powinien diagnozować klienta. Powinien jednak znać granice coachingu, zauważać sygnały ostrzegawcze i potrafić rekomendować kontakt z odpowiednim specjalistą.

Kiedy coaching może być dobrym wyborem?

Coaching może dobrze odpowiadać na potrzeby osoby, która funkcjonuje samodzielnie i chce rozwijać określony obszar życia lub osiągnąć konkretny cel.

Proces coachingowy może być pomocny, gdy klient chce:

• zmienić pracę lub kierunek zawodowy,
• przygotować się do awansu,
• rozwinąć własny biznes,
• poprawić zarządzanie czasem,
• nauczyć się stawiać granice,
• wzmocnić asertywność,
• rozwinąć kompetencje przywódcze,
• poprawić komunikację,
• podjąć ważną decyzję,
• odzyskać równowagę między pracą a życiem osobistym,
• zwiększyć skuteczność działania,
• określić cele i stworzyć plan ich realizacji,
• lepiej wykorzystywać swoje mocne strony.

W coachingu ważna jest gotowość klienta do refleksji, podejmowania decyzji i wdrażania konkretnych działań między sesjami.

Czy można jednocześnie korzystać z terapii i coachingu?

Tak, w określonych sytuacjach psychoterapia i coaching mogą być prowadzone równolegle. Warunkiem jest jednak jasne rozdzielenie celów oraz dbałość o bezpieczeństwo klienta.

Przykładowo psychoterapia może dotyczyć traumy, zaburzeń lękowych albo trudnych doświadczeń rodzinnych, natomiast coaching – rozwoju kariery, przygotowania do objęcia stanowiska kierowniczego lub stworzenia planu zawodowego.

W takiej sytuacji warto, aby:

• klient poinformował obie osoby prowadzące o równoległych procesach,
• cele terapii i coachingu były jasno rozdzielone,
• coach nie wchodził w obszar leczenia,
• procesy nie przekazywały klientowi sprzecznych komunikatów,
• w razie potrzeby klient wyraził zgodę na konsultację między specjalistami.

Samo korzystanie z psychoterapii nie wyklucza udziału w coachingu. Decyzja powinna być jednak podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem aktualnej kondycji psychicznej klienta.

Najczęstsze mity o coachingu i terapii

Mit 1: Coaching jest terapią dla osób, które nie chcą iść do psychologa

Coaching nie jest ukrytą formą psychoterapii. Ma inne cele, granice i zakres odpowiedzialności. Nie powinien być stosowany zamiast leczenia zaburzeń psychicznych.

Mit 2: Terapia zajmuje się tylko przeszłością

Wiele współczesnych nurtów terapeutycznych pracuje również z teraźniejszością, przyszłością, rozwiązaniami i konkretnymi zachowaniami. Sposób pracy zależy od nurtu oraz potrzeb klienta.

Mit 3: Coaching polega na motywowaniu

Profesjonalny coaching nie jest zbiorem motywacyjnych haseł. Opiera się na kontrakcie, partnerskiej relacji, uważnym słuchaniu, pytaniach coachingowych, informacji zwrotnej i odpowiedzialności klienta za podejmowane działania.

Mit 4: Coach mówi klientowi, co ma robić

Coach nie powinien przejmować odpowiedzialności za życie klienta ani narzucać mu rozwiązań. Pomaga klientowi odkrywać własne odpowiedzi i świadomie wybierać kolejne kroki.

Mit 5: Coaching jest zawsze płytki

Coaching może prowadzić do głębokiej refleksji nad wartościami, przekonaniami, tożsamością, emocjami i relacjami. Głębokość rozmowy nie zmienia jednak faktu, że coaching nie służy leczeniu zaburzeń psychicznych.

Podsumowanie: coaching a terapia

Coaching i psychoterapia mogą wspierać człowieka w zmianie, ale nie są tym samym procesem.

Psychoterapia jest właściwą formą pomocy, gdy pojawia się cierpienie psychiczne, zaburzenie, trauma, kryzys lub trudność wymagająca leczenia. Coaching jest skierowany przede wszystkim do osób, które chcą rozwijać swój potencjał, realizować cele, podejmować decyzje i zwiększać skuteczność działania.

Najważniejsze pytanie nie powinno więc brzmieć:

„Co jest lepsze – coaching czy terapia?”

Znacznie bardziej pomocne jest pytanie:

„Jakiego rodzaju wsparcia potrzebuję na tym etapie swojego życia?”

Czasami odpowiedzią będzie psychoterapia.

Czasami coaching.

Czasami oba procesy prowadzone równolegle, z jasno określonymi celami i granicami.

Świadomy wybór właściwej formy wsparcia jest już pierwszym krokiem do odpowiedzialnej i bezpiecznej zmiany.

Najczęściej zadawane pytania

Czy coaching może zastąpić terapię?

Nie. Coaching nie powinien zastępować psychoterapii, gdy klient doświadcza zaburzeń psychicznych, silnego cierpienia, traumy lub objawów wymagających diagnozy i leczenia.

Czym różni się coach od psychoterapeuty?

Psychoterapeuta posiada przygotowanie do prowadzenia psychoterapii i pracy z problemami zdrowia psychicznego. Coach wspiera klienta w realizacji celów, rozwoju kompetencji i wykorzystywaniu potencjału, ale nie prowadzi leczenia.

Czy coaching może dotyczyć emocji?

Tak. Emocje są naturalną częścią każdego procesu zmiany. Coach może pomagać klientowi je rozpoznawać i rozumieć, o ile nie podejmuje leczenia zaburzeń ani pracy wymagającej kompetencji psychoterapeutycznych.

Czy podczas coachingu można mówić o przeszłości?

Tak. Przeszłość może być omawiana, jeśli pomaga klientowi zrozumieć obecne przekonania, zasoby lub sposób działania. Coaching nie powinien jednak zastępować terapii traumy.

Jak długo trwa coaching?

Proces coachingowy zwykle obejmuje określoną liczbę spotkań i jest związany z konkretnym celem. Jego długość zależy od potrzeb klienta, rodzaju celu i ustaleń zawartych w kontrakcie.

Czy osoba korzystająca z terapii może uczestniczyć w coachingu?

Tak, o ile oba procesy dotyczą jasno rozdzielonych tematów, udział w coachingu jest bezpieczny, a klient poinformuje prowadzących o równoległych formach wsparcia.

Jak wybrać między coachingiem a terapią?

Warto przyjrzeć się temu, czy potrzebujesz leczenia i zmniejszenia cierpienia, czy przede wszystkim wsparcia w realizacji konkretnego celu. W razie wątpliwości najlepiej skonsultować się ze specjalistą zdrowia psychicznego.

Opracowanie artykułu

Artykuł został opracowany na podstawie książki „Twój podręczny Mentor. 77 narzędzi coachingowych” autorstwa Lilianny Kupaj oraz jej wieloletniego doświadczenia w prowadzeniu procesów coachingowych i kształceniu coachów.

O autorce

Lilianna Kupaj – Coach Master Trainer ICI, coach PCC ICF, akredytowany coach i superwizor Izby Coachingu, trenerka, wykładowczyni akademicka, autorka książek oraz założycielka Szkoły Coachingu Edukacyjnego. Od ponad 20 lat prowadzi procesy coachingowe, szkolenia, kursy i superwizje, wspierając rozwój coachów, liderów, nauczycieli i przedsiębiorców.

Chcesz nauczyć się profesjonalnego coachingu?

Jeżeli chcesz poznać granice coachingu, nauczyć się prowadzić bezpieczne procesy rozwojowe oraz zdobyć praktyczne kompetencje pracy z klientem, zobacz nasze kursy coachingowe.