Coaching przywództwa nie zawsze zaczyna się od zarządzania zespołem. Czasami jego początkiem jest znacznie trudniejsze zadanie: rozwijanie umiejętności zarządzania sobą, własnymi emocjami oraz reakcjami pojawiającymi się w relacjach zawodowych.
Możemy mieć wieloletnie doświadczenie, wysokie kompetencje, odpowiedzialne stanowisko albo prowadzić własną firmę, a mimo to w niektórych sytuacjach zawodowych reagować znacznie silniej, niż wynikałoby to z tego, co rzeczywiście się wydarzyło.
Dlaczego?
Ponieważ do pracy nie przychodzą wyłącznie nasze kompetencje i doświadczenie zawodowe. Przychodzimy do niej również ze swoją historią, przekonaniami, sposobem budowania relacji, potrzebą uznania oraz poczuciem własnej wartości.
Dobrze pokazuje to proces jednej z moich klientek.
Kiedy zmiana zawodowa nie oznacza jeszcze wewnętrznej zmiany
Przyszła na sesję z problemem, który na pierwszy rzut oka dotyczył trudnej relacji zawodowej.
Przez kilkanaście lat pracowała na etacie, zajmując wysokie stanowisko i ponosząc dużą odpowiedzialność. Kilka lat temu rozpoczęła własną działalność gospodarczą, nadal jednak świadczyła usługi dla swojego byłego pracodawcy, który stał się jednym z najważniejszych klientów jej firmy.
Formalnie ich relacja całkowicie się zmieniła. Ona nie była już pracownicą, a on nie był jej szefem. Stali się partnerami biznesowymi.
Emocjonalnie ta zmiana nie dokonała się jednak równie szybko.
To jeden z interesujących aspektów. Możemy zmienić pracę, stanowisko, firmę, a nawet przejść z etatu na własną działalność, a jednocześnie zabrać do nowej roli wcześniejsze przekonania i sposoby reagowania.
Czasami więc nie potrzebujemy kolejnej zmiany pracy. Potrzebujemy zmiany sposobu, w jaki funkcjonujemy w roli, którą już pełnimy.
„Nie chcę już tam jeździć” – kiedy relacja zawodowa zaczyna kosztować zbyt wiele
W naszych rozmowach regularnie powracał temat tej relacji.
Klientka mówiła, że nie chce jeździć do firmy, źle czuje się po spotkaniach z byłym pracodawcą i trudno jej z nim negocjować. Opowiadała o jego negatywnym nastawieniu, zachowaniu oraz sposobie komunikowania się.
Przede wszystkim jednak powtarzało się jedno doświadczenie:
„Czuję się przez niego odrzucana”.
Na tym etapie większość swojej uwagi kierowała na drugiego człowieka. To on odrzucał, nie chciał zapłacić proponowanej ceny, zmieniał zdanie albo rezygnował z oferowanej usługi. To jego zachowanie miało być przyczyną tego, jak ona się czuła.
Czułam jednak, że warto przyjrzeć się temu głębiej.
W pracy coachingowej istotne jest bowiem nie tylko pytanie o to, co robi druga osoba, lecz także:
Co jej zachowanie uruchamia we mnie?
Emocje w pracy – od poczucia winy do pokoju w sercu
Podczas jednej z sesji wykorzystałam pracę z linią stanu. Wyznaczyłyśmy w przestrzeni drogę pomiędzy dwoma stanami: od poczucia winy do pokoju w sercu.
Klientka fizycznie przechodziła tę drogę, zatrzymując się w kolejnych miejscach i sprawdzając:
Co teraz czuję?
Co dzieje się w moim ciele?
O czym myślę?
W co wierzę w tym miejscu?
Co zaczynam rozumieć?
Nie spieszyłyśmy się. Cały proces trwał około 90 minut, ponieważ klientka potrzebowała czasu i ciszy, aby odnajdywać znaczenia tego, co się w niej pojawiało.
W pewnym momencie bardzo wyraźnie odezwało się ciało. Pojawiło się silne napięcie barków oraz ból w okolicy piersiowego odcinka kręgosłupa.
Zatrzymałyśmy się przy tym doświadczeniu. Nie próbowałam go za nią interpretować; pozostałyśmy przy tym, co sama zauważała i nazywała.
I wtedy pojawiło się zdanie:
„Muszę harować, żeby zarabiać pieniądze”.
To przekonanie otworzyło kolejną część procesu.
Przekonania o pracy i pieniądzach – kiedy praca staje się sposobem zdobywania akceptacji
Klientka zaczęła mówić o swoim domu rodzinnym i relacji z ojcem. Przypomniała sobie doświadczenia, w których była przez niego zauważana i doceniana przede wszystkim wtedy, gdy pracowała — i to pracowała ciężko.
Stopniowo dostrzegała, że w jej doświadczeniu praca nie oznaczała wyłącznie wykonywania określonych zadań. Została powiązana z czymś znacznie bardziej osobistym: zauważeniem, uznaniem, akceptacją oraz poczuciem własnej wartości.
Obok tego funkcjonowało przekonanie, że na pieniądze trzeba bardzo ciężko zapracować.
W jej wewnętrznym świecie powstało więc połączenie:
ciężko pracuję → zasługuję → jestem zauważana → jestem akceptowana → mogę otrzymać pieniądze.
To był ważny moment sesji, ale nie dlatego, że znalazłyśmy proste wyjaśnienie całego jej dorosłego życia. Ludzka psychika nie działa w tak mechaniczny sposób.
Klientka zaczęła natomiast rozpoznawać, że sposób, w jaki dzisiaj przeżywa pracę, pieniądze i relacje zawodowe, może mieć znacznie dłuższą historię niż jej obecna sytuacja biznesowa.
To również jeden z powodów, dla których może mieć znaczenie nie tylko dla życia osobistego, ale także dla sposobu funkcjonowania w pracy.
„Nie muszę już dalej nieść tej historii”
Klientka ruszyła dalej swoją linią, powoli przechodząc przez kolejne miejsca.
W jednym z nich pojawiło się zdanie, które miało dla niej szczególne znaczenie:
„Najwyższy czas zostawić tę historię za sobą”.
Nie oznaczało to wymazania przeszłości ani udawania, że nie miała znaczenia. Przeciwnie — najpierw trzeba było ją zobaczyć i rozpoznać jej wpływ.
Dopiero wtedy mogła pojawić się możliwość wyboru:
To wydarzyło się w moim życiu, ale nie musi nadal decydować o tym, jak pracuję, zarabiam i wchodzę w relacje zawodowe.
Na końcu linii klientka dotarła do stanu, który określiła jako pokój w sercu. Pojawił się też bardzo ważny dla niej zasób — duchowość i zaufanie Bogu.
Na tym zakończyłyśmy pierwszą sesję.
Nie tworzyłyśmy listy zadań ani nie ustalałyśmy pięciu działań do wykonania przed następnym spotkaniem. Czasami najważniejszą pracą pomiędzy sesjami jest pozostawienie przestrzeni na to, aby nowa świadomość mogła się wewnętrznie ułożyć.
Trudne relacje w pracy – co należy do drugiego człowieka, a co do mnie?
Na kolejne spotkanie klientka przyszła już z inną energią. Mówiła swobodniej i szybciej docierała do swoich myśli oraz uczuć. Nie potrzebowała tak długich chwil ciszy, aby nazywać swoje doświadczenie.
Pojawił się jednak znajomy problem.
Zastanawiała się, czy pojechać do firmy byłego pracodawcy. Z jednej strony chciała utrzymać relację biznesową, z drugiej — nie chciała ponownie doświadczać napięcia pojawiającego się podczas kontaktu z nim.
Znów zaczęła opowiadać o jego zachowaniu, nastawieniu i sposobie prowadzenia rozmowy.
W pewnym momencie zapytałam:
– To, co teraz mówisz, jest o nim. A co dzieje się w Tobie?
I wtedy ponownie pojawiło się poczucie odrzucenia.
Tym razem mogłyśmy jednak przyjrzeć mu się znacznie dokładniej.
„Nie chcę Twojej usługi” nie oznacza „Nie chcę Ciebie”
Zaczęłyśmy analizować konkretne sytuacje.
Były pracodawca, a obecnie klient jej firmy, nie chce kupić określonej usługi.
Co wtedy się dzieje?
Klientka nie słyszała jedynie:
„Nie potrzebuję tej usługi”.
Na głębszym poziomie doświadczała komunikatu:
„Nie potrzebuję Ciebie”.
Kiedy druga strona nie chciała zapłacić proponowanej ceny, nie była to dla niej wyłącznie negocjacja biznesowa. Podobnie zmiana wcześniejszych ustaleń nie pozostawała jedynie decyzją klienta.
Zawodowa odmowa bardzo szybko stawała się osobistym odrzuceniem.
Wtedy zobaczyłyśmy coś niezwykle ważnego. Dwie kwestie, które obiektywnie należą do różnych porządków, w jej doświadczeniu były niemal zrośnięte.
Z jednej strony znajdowała się wartość usługi, z drugiej — jej wartość jako człowieka.
Jeśli ktoś nie chciał kupić usługi, ona przeżywała to tak, jakby nie chciał jej.
Poczucie własnej wartości w pracy a wartość naszej usługi
Rozdzielenie tych dwóch obszarów stało się najważniejszym elementem drugiej sesji.
Nie chodziło o przekonywanie siebie: „Nie powinnam tak czuć”. Emocji nie da się unieważnić poleceniem.
Chodziło o rozpoznanie dwóch różnych rzeczywistości:
Ja jestem człowiekiem. Moja usługa jest ofertą.
Klient może jej potrzebować albo nie. Może zaakceptować cenę, podjąć negocjacje, zmienić wcześniejszą decyzję, wybrać inną osobę albo zakończyć współpracę.
Każda z tych sytuacji ma znaczenie biznesowe. Może wymagać negocjacji, postawienia granicy, podjęcia konkretnej decyzji, a czasem nawet zakończenia relacji zawodowej.
Żadna z nich sama w sobie nie określa jednak wartości człowieka, który stoi za oferowaną usługą.
To rozróżnienie wydaje się oczywiste — dopóki nie odkryjemy, jak trudno czasami naprawdę je poczuć.
Dlaczego sama asertywność w pracy czasami nie wystarcza?
Możemy poznać techniki negocjacyjne, ćwiczyć komunikat „nie” czy przygotować się do trudnej rozmowy. Sama jakość komunikacji ma ogromne znaczenie dla tego, jak budujemy relacje zawodowe. O najczęstszych trudnościach w tym obszarze piszę w artykule „Jak poprawić komunikację z ludźmi? 12 błędów, które popełniamy każdego dnia”.
Jeżeli jednak pod spodem odmowa drugiego człowieka uruchamia doświadczenie:
„Nie jestem ważna”, „nie jestem wystarczająca”, „zostałam odrzucona”, to nawet bardzo dobra technika komunikacyjna może nie wystarczyć.
Bo wtedy nie negocjujemy już wyłącznie ceny. Zaczynamy bronić siebie.
Nie reagujemy jedynie na człowieka siedzącego naprzeciwko nas, lecz również na znaczenie, jakie jego zachowaniu nadaje nasza własna historia.
Dlatego rozwój kompetencji interpersonalnych nie zawsze polega na poznaniu kolejnego narzędzia. Czasami znacznie ważniejsze staje się rozpoznanie mechanizmu, który uruchamia się w określonej sytuacji, oraz odzyskanie możliwości świadomego wyboru własnej odpowiedzi.
Coaching przywództwa – od reaktywności do świadomego działania
Właśnie w tym miejscu coaching może spotkać się z głębszą pracą rozwojową.
Dla mnie przywództwo nie zaczyna się od zarządzania innymi ludźmi. Zaczyna się od zdolności kierowania sobą: zauważania własnych reakcji, rozumienia ich źródła i podejmowania decyzji, które nie wynikają wyłącznie z automatycznych schematów.
Pomocne mogą być wtedy pytania:
Co naprawdę wydarzyło się w tej sytuacji?
Co należy do drugiego człowieka, a co do mnie?
Co jest faktem, a co moją interpretacją?
Co uruchomiła we mnie ta sytuacja?
Czy odpowiadam na to, co wydarza się dzisiaj, czy również na coś, co znam znacznie dłużej?
Jak chcę odpowiedzieć teraz — jako dorosła osoba, przedsiębiorczyni, liderka?
To jest przejście od reaktywności do przywództwa — nie poprzez odcięcie emocji, lecz dzięki większej świadomości ich źródła i odzyskaniu wpływu na własne działanie.
W coachingu przywództwa właśnie ten moment może mieć szczególne znaczenie. Człowiek zaczyna rozpoznawać, co jest odpowiedzią na aktualną sytuację zawodową, a co niesie ze sobą z wcześniejszych doświadczeń.
Czy potrzebujesz nowej pracy, czy nowego sposobu pracy?
To pytanie warto sobie zadać szczególnie wtedy, gdy mamy kompetencje i doświadczenie, a mimo to zaczynamy odczuwać coraz mniejszą satysfakcję zawodową.
Nie każda potrzeba zmiany oznacza konieczność porzucenia dotychczasowego zawodu.
Czasami potrzebujemy inaczej wykorzystać kompetencje, które już mamy, poszerzyć zakres samodzielności, nauczyć się lepiej prowadzić trudne rozmowy albo świadomiej funkcjonować w relacjach z klientami, współpracownikami czy zespołem.
Możemy również odkryć — tak jak bohaterka tej historii — że formalnie jesteśmy już w zupełnie nowej roli zawodowej, podczas gdy część naszych reakcji nadal należy do wcześniejszego sposobu funkcjonowania.
Dlatego zmiana zawodowa nie zawsze musi oznaczać zmianę zawodu.
Czasami najważniejszą zmianą staje się nowy sposób funkcjonowania w zawodzie, który już wykonujemy.
Jeśli właśnie ten rodzaj rozwoju zawodowego Cię interesuje, przeczytaj również artykuł o tym, czym jest coaching – link do artykułu „Czym jest coaching”.
Świadome przywództwo zaczyna się od siebie
Czasami, pracując nad problemem zawodowym, odkrywamy, że jego rozwiązanie nie znajduje się wyłącznie w świecie zawodowym.
Do pracy wnosimy bowiem nie tylko wiedzę, doświadczenie i kompetencje, lecz także własne przekonania, sposób interpretowania zachowań innych ludzi oraz doświadczenie własnej wartości.
Kiedy zaczynamy dostrzegać te zależności, pojawia się przestrzeń pomiędzy automatyczną reakcją a świadomą odpowiedzią.
Możemy wtedy zapytać siebie: jak chcę rozmawiać, negocjować i reagować na odmowę? Gdzie potrzebuję postawić granicę? Jak chcę korzystać ze swoich kompetencji? Jaką rolę zawodową chcę dziś pełnić?
Nie chodzi o to, aby przestać doświadczać emocji.
Chodzi o to, aby emocje nie podejmowały za nas wszystkich decyzji.
Właśnie w tym miejscu zaczyna się świadome przywództwo nad własnym życiem zawodowym.
Opisany przypadek został zmieniony w sposób uniemożliwiający identyfikację osoby. Niektóre informacje dotyczące bohaterki i jej sytuacji zawodowej zostały zmodyfikowane przy zachowaniu istoty procesu.
Life coaching i coaching przywództwa – kiedy warto skorzystać?
Jeśli w Twoim życiu zawodowym powtarzają się sytuacje, w których reakcja emocjonalna jest znacznie silniejsza, niż podpowiadałaby sama sytuacja, warto się temu przyjrzeć.
Podobnie wtedy, gdy masz kompetencje i doświadczenie, ale czujesz, że dotychczasowy sposób funkcjonowania zawodowego przestał Ci służyć.
Rozwiązaniem nie zawsze jest kolejna zmiana pracy. Czasami potrzebujemy lepiej rozumieć własne reakcje, inaczej komunikować potrzeby, świadomiej podejmować decyzje i korzystać z kompetencji, które już posiadamy.
W swojej pracy łączę life coaching i coaching przywództwa z głęboką pracą rozwojową, dobierając sposób pracy do człowieka oraz problemu, z którym przychodzi.
Zapraszam na indywidualne sesje life coachingu i coachingu przywództwa – link do oferty sesji indywidualnych.
Jeżeli natomiast chcesz rozwijać kompetencje coachingowe i wykorzystywać je w swojej pracy z ludźmi, zobacz program Life Coaching „Od osobistej zmiany do pracy z klientem”.