Wstyd a poczucie własnej wartości

Jak odbudować siebie, gdy wstyd towarzyszył nam przez lata

W poprzednich artykułach pisałam o tym, skąd bierze się wstyd i w jaki sposób potrafi on wnikać w nasze życie tak głęboko, że przestajemy go zauważać, choć w rzeczywistości wpływa na sposób, w jaki myślimy o sobie, podejmujemy decyzje, budujemy relacje i w jaki sposób pozwalamy sobie istnieć w świecie.

Jeśli wstyd pojawia się w dzieciństwie i towarzyszy człowiekowi przez kolejne lata życia, zaczyna stopniowo kształtować obraz samego siebie. Z czasem może stać się wewnętrznym głosem, który podpowiada nam, że nie jesteśmy wystarczający, że powinniśmy się bardziej starać, że lepiej się nie wychylać, że inni są lepsi, bardziej kompetentni, bardziej wartościowi.

Wtedy wstyd przestaje być tylko emocją. Staje się częścią naszej tożsamości. A kiedy człowiek zaczyna myśleć o sobie przez pryzmat wstydu, bardzo łatwo traci kontakt z czymś niezwykle ważnym — z poczuciem własnej wartości.

Poczucie wartości jako przeciwwaga dla wstydu

Jednym z najważniejszych kroków w pracy ze wstydem jest stopniowe odbudowywanie poczucia własnej wartości. Nie chodzi tutaj o powierzchowne podnoszenie samooceny czy powtarzanie sobie, że wszystko jest w porządku. Chodzi raczej o głębszy proces, w którym człowiek zaczyna na nowo budować swoje życie w oparciu o wartości i świadome wybory.

Wartości są jednym z najważniejszych zasobów człowieka. To one tworzą fundament, na którym możemy oprzeć swoje decyzje, relacje i sposób myślenia o sobie. Kiedy człowiek zaczyna żyć w zgodzie ze swoimi wartościami, stopniowo odzyskuje poczucie wewnętrznej stabilności. A w takiej przestrzeni wstyd traci swoją siłę.

Sześć filarów poczucia własnej wartości

Jedną z najbardziej znanych koncepcji dotyczących budowania poczucia własnej wartości jest podejście opisane przez psychologa Nathaniela Brandena.

Branden wskazuje sześć filarów, które pomagają człowiekowi budować zdrową relację z samym sobą.

• Pierwszym z nich jest świadome życie, czyli gotowość do tego, aby przyglądać się sobie, swoim myślom, emocjom i decyzjom, zamiast funkcjonować w trybie automatycznym.
• Drugim filarem jest akceptacja siebie, która nie polega na uznaniu, że jesteśmy idealni, ale na zgodzie na to, że jesteśmy ludźmi ze swoimi doświadczeniami, historią i emocjami.
• Kolejnym filarem jest odpowiedzialność za siebie, czyli moment, w którym przestajemy definiować swoje życie wyłącznie przez przeszłość i zaczynamy podejmować decyzje, które wspierają naszą przyszłość.
• Czwartym filarem jest asertywność, rozumiana jako zdolność do wyrażania swoich myśli, potrzeb i granic bez poczucia winy i bez lęku przed oceną.
• Piątym filarem jest życie w zgodzie ze swoimi celami, czyli kierowanie energii w stronę tego, co dla nas naprawdę ważne.
• Szóstym filarem jest spójność wewnętrzna, która pojawia się wtedy, gdy nasze działania są zgodne z tym, kim naprawdę jesteśmy.

Każdy z tych filarów wzmacnia poczucie własnej wartości, a jednocześnie stopniowo osłabia wpływ wstydu na nasze życie.

Wartości jako kompas w życiu

Oprócz pracy z poczuciem własnej wartości bardzo pomocne może być również zatrzymanie się na chwilę i zadanie sobie pytania o wartości, które są dla nas ważne na obecnym etapie życia. Czasem wstyd sprawia, że przestajemy w ogóle myśleć o tym, czego potrzebujemy. Skupiamy się raczej na tym, czego powinniśmy unikać, jak powinniśmy się zachowywać, czego nie wypada robić.

Dlatego tak ważne jest, aby od czasu do czasu zatrzymać się i zapytać siebie:

• Jakich wartości w moim życiu dziś brakuje?
• Może jest to miłość do siebie, która pozwala traktować siebie z większą łagodnością.
• Może jest to bliskość w relacji, w której można być sobą bez lęku przed oceną.
• Może jest to odwaga w pracy zawodowej, która pozwala pokazywać swoje kompetencje i doceniać własną wartość.
• Może jest to zdrowie, które przypomina, że ciało również potrzebuje uwagi, troski i szacunku.
• Może są to pieniądze lub rozwój zawodowy, które dla wielu osób przez lata były tematem pełnym wstydu i poczucia winy.

Wartości pomagają nam zobaczyć, w jakim kierunku chcemy iść dalej. Nie po to, aby udowadniać coś innym ludziom, ale po to, aby budować życie, które jest bliższe nam samym.

Życie bez wstydu nie oznacza życia bez błędów

Czasem ludzie obawiają się, że uwolnienie się od wstydu oznacza brak refleksji nad własnym zachowaniem. W rzeczywistości jest dokładnie odwrotnie. Człowiek, który ma zdrowe poczucie własnej wartości, potrafi przyznać się do błędu bez poczucia, że ten błąd definiuje jego wartość jako człowieka. Potrafi się uczyć, rozwijać i zmieniać, dlatego, że chce żyć bardziej świadomie.

Na koniec

Wstyd często powstaje w momentach, w których człowiek jest najbardziej wrażliwy — w dzieciństwie, w relacjach, w doświadczeniach, które pozostawiają ślad na wiele lat.

Ale w dorosłym życiu mamy możliwość spojrzenia na siebie z innej perspektywy. Możemy zobaczyć, które przekonania naprawdę do nas należą, a które są tylko historią, którą kiedyś przejęliśmy. Możemy też zacząć budować swoje życie w oparciu o wartości, które wzmacniają naszą godność, poczucie sensu i wewnętrzną stabilność. Bo kiedy człowiek zaczyna żyć w zgodzie ze swoimi wartościami, wstyd powoli traci swoją władzę.

A jego miejsce zajmuje coś znacznie spokojniejszego.

Szacunek do samego siebie.

 

Jeśli czytając ten tekst czujesz, że wstyd w Twoim życiu zostawił ślad i chcesz pracować z nim głębiej – w kwietniu rozpoczynamy kurs coachingowy, w którym uczymy, jak budować zdrowe poczucie własnej wartości, rozpoznawać przekonania i odzyskiwać wewnętrzną stabilność.

To proces dla osób, które chcą świadomie przyjrzeć się sobie i pracować w bezpiecznej, profesjonalnej przestrzeni.

 Szczegóły kursu znajdziesz tutaj